Waarom een hittegolf je stroomprijs kan verhogen

Dat warm weer invloed heeft op ons energieverbruik is logisch. Airconditioners draaien harder, koelinstallaties maken meer uren en in veel bedrijven neemt de elektriciteitsvraag toe. Maar een hittegolf heeft óók invloed op de andere kant van de energiemarkt: hoeveel elektriciteit er beschikbaar is.

Juist die combinatie maakt extreem weer steeds relevanter voor de energiemarkt.

Tijdens warme en droge periodes kunnen waterstanden in Europese rivieren dalen en kan de temperatuur van het rivierwater oplopen. Dat is een probleem voor elektriciteitscentrales die rivierwater gebruiken om hun installaties te koelen. Wanneer er te weinig koelwater beschikbaar is of wanneer het water te warm wordt, kan de productie worden beperkt.

Daardoor kan tijdens een hittegolf iets opvallends gebeuren. De vraag naar elektriciteit neemt toe, terwijl een deel van de productie juist minder beschikbaar wordt.

Dat kan de elektriciteitsmarkt snel onder druk zetten.

Waarom warmte invloed heeft op elektriciteitsproductie

Elektriciteitscentrales produceren veel warmte. Om die warmte af te voeren wordt in verschillende landen gebruikgemaakt van water uit rivieren.

Tijdens een langere periode van hitte en droogte kunnen daar twee problemen ontstaan. Rivieren bevatten minder water en het aanwezige water wordt warmer.

Dat beperkt de mogelijkheden om centrales te koelen. Het terugstorten van warm koelwater kan bovendien gevolgen hebben voor de temperatuur van de rivier en daarmee voor het ecosysteem. Daarom gelden er grenzen aan hoeveel en hoe warm water mag worden teruggevoerd.

Wanneer die grenzen worden bereikt, kan het nodig zijn om de productie van een centrale terug te schroeven.

De recente hitte en droogte in Europa hebben laten zien dat dit geen theoretisch risico is. In verschillende landen kwam de productie van elektriciteitscentrales onder druk te staan door problemen met koelwater.

Omdat de Europese elektriciteitsmarkten sterk met elkaar verbonden zijn, kunnen zulke beperkingen uiteindelijk ook effect hebben op de Nederlandse markt.

Tegelijkertijd neemt de vraag naar elektriciteit toe

Het bijzondere aan een hittegolf is dat niet alleen het aanbod verandert.

Ook de vraag naar elektriciteit loopt op.

In kantoren, winkels, hotels, restaurants, distributiecentra, datacenters en productiebedrijven draaien airconditioning en koelinstallaties tijdens warme dagen aanzienlijk harder. Ook andere elektrische installaties moeten soms meer vermogen leveren.

Daardoor kan juist op het moment dat een deel van de elektriciteitsproductie onder druk staat, de vraag naar elektriciteit toenemen.

Dat is precies de combinatie waar energiemarkten gevoelig voor zijn.

Meer vraag en minder beschikbare productie kunnen ervoor zorgen dat extra productiecapaciteit nodig is om de elektriciteitsvraag op ieder moment in balans te houden.

Zon helpt, maar lost niet alles op

Veel zonnige dagen betekenen natuurlijk ook veel productie uit zonnepanelen.

Overdag kan dat juist voor veel elektriciteit op de markt zorgen. Zeker rond het middaguur kan zonne energie een belangrijk deel van de vraag opvangen.

Maar elektriciteit moet op ieder moment beschikbaar zijn.

Wanneer de zonneproductie later op de dag afneemt, blijft de vraag naar elektriciteit vaak nog hoog. Bedrijven draaien door, huishoudens komen thuis en airconditioning kan nog steeds volop nodig zijn.

Op zulke momenten zijn andere productiebronnen nodig om het verschil op te vangen.

Wanneer er tegelijkertijd weinig wind beschikbaar is of andere elektriciteitscentrales minder kunnen produceren, worden bijvoorbeeld gascentrales belangrijker.

Daarmee werkt ook de ontwikkeling van de gasmarkt weer door in de elektriciteitsprijs.

Het laat zien hoe sterk verschillende onderdelen van de energiemarkt inmiddels met elkaar verbonden zijn.

Een regenachtige week lost het probleem niet direct op

De komende periode wordt het in Nederland en delen van Europa regenachtiger. Dat zorgt natuurlijk voor enige verlichting na de warme en droge periode.

Maar een aantal regenachtige dagen betekent niet automatisch dat de lage waterstanden direct zijn hersteld.

Na een langere droge periode is aanzienlijk meer neerslag nodig om grondwater, rivieren en andere waterbuffers weer voldoende aan te vullen. De gevolgen van droogte kunnen daardoor nog langere tijd merkbaar blijven, ook wanneer de temperatuur inmiddels is gedaald.

Dat betekent dat problemen rondom koelwater en lage rivierstanden niet per definitie verdwijnen zodra het weer omslaat.

Voor de energiemarkt blijft het daarom belangrijk om niet alleen naar de temperatuur van vandaag te kijken, maar ook naar de omstandigheden die zich in de weken daarvoor hebben opgebouwd.

Wat betekent dit voor bedrijven?

Voor bedrijven zit hier een veel belangrijkere ontwikkeling achter dan alleen de invloed van één hittegolf.

De elektriciteitsmarkt wordt steeds dynamischer.

De hoeveelheid elektriciteit uit zon en wind verandert continu. De beschikbaarheid van conventionele centrales kan worden beïnvloed door onderhoud, storingen, brandstofprijzen en dus ook door weersomstandigheden.

Daarom wordt het steeds belangrijker om niet alleen te kijken naar hoeveel elektriciteit een bedrijf gebruikt, maar ook naar wanneer dat verbruik plaatsvindt.

Dat geldt vooral voor organisaties met een groot of flexibel elektriciteitsverbruik.

Een bedrijf dat elektriciteitsverbruik kan verschuiven heeft bijvoorbeeld andere mogelijkheden dan een bedrijf waarvan alle processen op vaste momenten moeten plaatsvinden.

Denk aan productiebedrijven die bepaalde machines op andere momenten kunnen laten draaien, elektrische voertuigen die niet allemaal direct hoeven te laden of organisaties die energie tijdelijk kunnen opslaan in een batterij.

Ook koelinstallaties, warmtepompen en andere technische systemen kunnen in sommige situaties slimmer worden aangestuurd.

Niet ieder bedrijf heeft dezelfde mogelijkheden. Maar juist daarom begint goed energiemanagement met inzicht in het eigen verbruik.

Flexibiliteit wordt steeds belangrijker

Tot enkele jaren geleden lag de nadruk bij zakelijke energie vaak vooral op het afsluiten van een goed energiecontract.

Welke leverancier biedt een gunstig tarief? Welke looptijd past bij de organisatie? En wanneer is een goed moment om energie in te kopen?

Die vragen blijven belangrijk.

Maar er komt een nieuwe vraag steeds nadrukkelijker naast te staan:

Wanneer gebruiken we onze energie eigenlijk?

Als de verschillen tussen goedkope en dure uren groter worden, kan het tijdstip van energieverbruik steeds meer invloed hebben op de uiteindelijke energiekosten.

Daarmee wordt flexibiliteit onderdeel van de energiestrategie.

Dat kan gaan over het slimmer plannen van productie, het aansturen van laadinfra, het inzetten van batterijopslag of simpelweg beter begrijpen op welke momenten binnen een organisatie veel elektriciteit wordt gebruikt.

De beste oplossing verschilt per bedrijf.

Maar bedrijven die inzicht hebben in hun verbruik kunnen veel beter beoordelen waar kansen liggen.

Energie inkopen wordt energie managen

De ontwikkelingen van deze zomer laten goed zien hoe snel verschillende factoren samen kunnen komen.

Hitte verhoogt de elektriciteitsvraag. Droogte kan productie beperken. Minder wind kan de beschikbaarheid van duurzame elektriciteit verminderen. De gasmarkt bepaalt mede wat het kost om extra regelbaar vermogen in te zetten.

Dat maakt de energiemarkt ingewikkelder.

Maar het creëert tegelijkertijd mogelijkheden voor bedrijven die hun energiezaken goed organiseren.

Energie inkopen gaat daarom steeds minder alleen over het vinden van het laagste tarief. Het gaat steeds meer over de combinatie van contract, markt, verbruik, timing en flexibiliteit.

Een energiecontract afsluiten blijft een belangrijk onderdeel.

Maar grip op energie vraagt uiteindelijk om meer.

Bij SPOT Energie volgen we de ontwikkelingen op de energiemarkt dagelijks. We vertalen deze ontwikkelingen naar begrijpelijke informatie en kijken samen met bedrijven wat ze betekenen voor hun eigen energiesituatie.